تبیین علمی

بسیار پیش آمده امر شهودی با زبان روزمره و امر 1 با منطق آن متفاوت و گاه متناقض بوده اند. مثلا قانون برنولی که طبق آن هر چه سرعت سیال بالاتر باشد فشار آن کمتر است و بلعکس که خلاف شهود و درک فیزیکی روزمره است. مسئله تفاوت صورت ظاهری در زبان روزمره و صورت علمی بر حسب منطق علمی است. تعریفی از شیشه بر اساس علم شیمی و متالورژی اما با صورت ظاهری و زبان روزمره در نشریه یا سایتی جهت تولید محتوا بدین صورت ارائه شد : شیشه مایعی است که با سرعت بسیار کم در حال حرکت است!! تعریف شیشه در علم متالورژی با توجه به تخصص نگارنده بدین قرار است : جسمی با ساختار بی شکل یا آمورف که ویسکوزیته آن بینهایت است. عبارت آمورف و ویسکوزیته بینهایت صورت ظاهری ندارند. آمورف در مقابل کریستال به معنای بی نظمی در قرارگیری اتمها است که ماده در حالت مایع به آن صورت است اما به علت عدم تحرک اجزاء سازنده ماده شیشه ای از مفهوم ویسکوزیته بی نهایت استفاده شده است : ویسکوزیته خاصیت حالت مایع است و بی نهایت بودن آن به عدم تحرک اجزاء اشاره دارد این تعریف خط ممیز برای عدم خلط مفهوم جامد با ساختار منظم اتمی یا همان کریستالی است. همانگونه که مشاهده شد این ساده سازی چقدر می تواند گمراه کننده باشد و به جای تفوق معنی در ذهن خواننده به القاء معانی غلط منجر شود.

از نظر لوئیس کاروئانا دانشمند علاوه بر اکتشاف علمی و مفهوم سازی بر اساس منطق علمی، وظیفه 1 تفاوت صورت ظاهری و علمی را نیز باید بر عهده بگیرد. با این حال رسالت دانشمند نه فقط ارائه مفهوم با صورت ظاهری روزمره که در درجه اول حفظ اعتبار علمی آن است. تقریب به ذهن و شهود عام نباید به ذبح اعتبار علمی بیانجامد. این فضیلتی است که دانشمند به عنوان سکان دار پیشرفت علمی در جامعه به عهده می گیرد.

تطبیق منطق علمی و صورت ظاهری قضایا برای عوام بر اساس یک اصل اخلاقی انسان مدارانه (anthropology ) است. بر این اساس انسان با هر تخصص و زبان کاربردی و منطقی به عنوان تنها عامل شناسنده جهان و خودآگاه حق دانستن دارد و لذا تبیین وظیفه دانشمند است. اما آیا جهان خارج فیزیکی تنها ساحت وجود و آگاهی به آن تنها راه شناخت حیات و رمززدایی از جهان است؟

نیل گراسمن در کتاب "روح اسپینوزا" این منظور را می رساند که طبق فلسفه اسپینوزا تصور ذهنی برآمده از تجربه حسی تنها راه شناخت جهان نیست. مفاهیم انتزاعی و در راس آن ها منطق ریاضی بدون لزوم ایجاد تصور ذهنی مبین حقیقت هستند. از لحاظ اخلاقی نیز اسپینوزا چندان بر سبیل انسان مداری محض نیست و مراتب مختلف ذهن را برای همه موجودات قائل است. تفاوت این دو جهان بینی لزوم تبیین اکتشافات علمی برای همه مردم ر به چالش می کشد. این چالش زمانی جدی می شود که از یک سو صرف هزینه های پژوهشی برای مردم توجیه شود و از سوی دیگر به توسعه فرهنگ شهروندی کمک کند. ممکن است نظر اسپینوزا درباره عدم لزوم تبیین اکتشاف علمی به وسیله تقارن آن با زبان روزمره موجه باشد اما ناآگاهی جامعه از جهان علمی می تواند منجر به استیلای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بنگاه های سودبر از اکتشافات علمی شود. چیزی که در مسئله همه گیری کرونا جامعه بشری به وضوح حس کرد. چنین خطری نه به شدت و سرعت مسئله کرونا اما همچنان در جامعه بشری وجود دارد.

+ نوشته شده در پنجشنبه دوم شهریور ۱۴۰۲ ساعت 23:57 توسط مجتبی فرقانی  |