بررسی روانشناختی تجربه دینی (2)

شواهد غیرمستقیمی وجود دارد که تاریخ تجربه دینی به بیش از 4000 سال پیش برمیگردد. در واقع به خوبی ثابت شده است که نندرتالها و سایر گونههای دوران میانه پارینه سنگی و بعد از پارینه سنگی تحت شرایط مذهبی خاصی ازدواج می کردند. مفاهیم مذهبی اولیه (از قبیل مفهوم مرگ) در نندرتال ظهور کرد در حالیکه نخستین شواهد روشن اسطورههای خلقت در غارنگاریهای (cave drawings) مربوط به 40000 سال پیش عیّان است.

شواهد غیرمستقیمی وجود دارد که تاریخ تجربه دینی به بیش از 4000 سال پیش برمیگردد. در واقع به خوبی ثابت شده است که نندرتالها و سایر گونههای دوران میانه پارینه سنگی و بعد از پارینه سنگی تحت شرایط مذهبی خاصی ازدواج می کردند. مفاهیم مذهبی اولیه (از قبیل مفهوم مرگ) در نندرتال ظهور کرد در حالیکه نخستین شواهد روشن اسطورههای خلقت در غارنگاریهای (cave drawings) مربوط به 40000 سال پیش عیّان است.

رسومات مذهبی و غارنگاریها به خودی خود نشانه تجربه دینی نیستند اما می توان ادعا کرد تجربه دینی توسعه می یابد، رسومات را برپا میکند و غارنگاریها از آن نشأت گرفته اند. این فرضیه توسط این واقعیت پشتیبانی میگردد که همه گونه های مهره دار ازجمله انسان رفتارشان وابسته به تجربه های شان است یعنی رفتار آنها نتیجه تجربه هایی است که با آن مواجه می شوند. ویلیام و داونسون (Williams and Dowson) نشان داده اند که غارنگاری های عجیب و غریب پیوستگی نزدیکی با تجربه های مشاهده ای چشمی دارد.

چند نکته تاریخی مهم برای استفاده در مفهومسازی تجربه دینی در این مرور مختصر وجود دارد:

1- تجربه دینی تاریخ بسیار کهنی دارد (بالغ بر 40000 سال). بنابراین یک پدیده گذرا یا موقتی در طول تاریخ بشری نبوده است.

2- اطلاعات در دسترس (هرچند کم و مختصر) نشان می دهد تجربه دینی خیلی قبل تر از اینکه انسان مدرن پا به عرصه هستی بگذارد، وجود داشته است، بنابراین شکافی که بین توسعه آناتومی انسان مدرن (از حدود 200000 سال قبل) و ظهور تجربه دینی (بالغ بر 40000 سال پیش) وجود دارد، نشان می دهد فاکتورهای مرتبط با آناتومی و مورفولوژی (اندازه و شکل) مغز انسان می تواند نقش بسیار مهم و عمده ای در بروز ویژگیهای ذهنی و روحی انسان دارد.

3- در زمان مشابه اطلاعات در دسترس وهرچند محدود پیشنهاد می کنند که تجربه دینی اغلب به طور همزمان با پدیده های پیشافرهنگی (pre-cultural) از قبیل زبان، غار نگاری و رسومات پدید آمده است. اما ایجاد بافت فرهنگی و تأثیرگذاری فرهنگ بر تجربههای آدمیان بعدها صورت گرفت لذا نمی توان تجربه دینی را به عنوان محصول جانبی فرهنگ در نظر گرفت.